पालमा मानव अङ्ग मिर्गौला (किड्नी)को अवैध कारोबार जटिल समस्याका रूपमा देखा परेको छ । वैदेशिक रोजगारका नाममा मानव बेचविखन तथा ओसारपसारसँगै मिर्गौला पनि विक्री वितरण हुने पाइएको छ । विशेष गरी समाजका अशिक्षत, गरिब तथा मजदुरहरूलाई आर्थिकलगायत विभिन्न प्रलोभन देखाई दलालहरूले नै वैदेशिक रोजगारका नाममा भारत पु¥याई मिर्गौला विक्री गर्न लगाउने गरेको सम्बद्ध अधिकारीहरूले बताएका छन् ।

जनअधिकार संरक्षण मञ्च नेपाल (पीपीआर) र दिगो विकासका लागि सञ्चारमाध्यमको परिचालन (एमएमएसडी )ले आइतबार आयोजना गरेको ‘नेपालमा मिर्गाैला बेचविखन’ विषयक छलफल कार्यक्रमका सहभागीहरूले मिर्गाैला कारोबारमा संलग्न दलालहरूको सञ्जाल मुलुकभर फैलिँदै गएको बताउनुभयो ।

‘केही वर्ष पहिलेसम्म मिर्गौला विक्री वितरणको समस्या काभ्रे जिल्लामा मात्र सीमित थियो’, पीपीआरका कार्यक्रम निर्देशक सतिशकुमार शर्माले भन्नुभयो, ‘अहिले काठमाडाँैंको काँठक्षेत्रदेखि सुदूरपश्चिमको बर्दिया र बैतडीसम्म यो समस्या फैलिएको छ । ’

काभ्रेमा विभिन्न गैरसरकारी तथा सरकारी सङ्घसंस्थाको सक्रियता बढेपछि दलालहरूले स्थान परिवर्तन गरेको उहाँले बताउनुभयो ।  पछिल्लो समय काभ्रे र सिन्धुपाल्चोकभन्दा पनि दलालहरूले काठमाडौँको काँठक्षेत्र, धादिङ, गोरखा, बर्दिया र बैतडीलाई लक्षित गरेको सूचना प्राप्त भएको उहाँले बताउनुभयो ।

वैदेशिक रोजगारको नाममा आर्थिक लोभ देखाई फकाई फुलाई भारत लैजाने र त्यहाँ होटलमा राखी खानामा बेहोस हुने पदार्थ खुवाई किड्नी झिक्ने गरेको पाइन्छ ।  यस्तै, घटनाबाट पीडित गोरखा भच्चेकका १९ वर्षीय दीपक नेपालीले मिर्गौला झिकिएको कुरा छ महिनापछि थाहा पाउनुभएको थियो ।

काभ्रेमा सक्रिय दलालहरूको समूहले पोखरामा मजुदरी गरिरहेका बेला आकर्षक तलब पाइने लोभमा जागिर लगाइदिने भन्दै रातारात दिल्ली पु¥याइएका नेपाली आफूलाई एक्कासि दिल्लीको अस्पतालमा पाउनुभएको थियो ।  शर्मा भन्नुहुन्छ, ‘मिर्गौला कारोबारीको जालो तोड्न गैरसरकारी सङ्घसंस्थासँगै पत्रकार, प्रहरी र अदालतको महत्वपूर्ण भूमिका आवश्यक छ, मानव अङ्ग विक्री वितरणमा सक्रिय आपराधिक समूहको अन्तर्रा्ष्ट्रिय सञ्जाल छ ।  ’

यस समूहले मिर्गौला मात्र नभई महिलाको डिम्ब, स्कीन, ब्लटको प्लाज्मा नामक तत्वसमेत विक्री वितरण गर्ने गरेको पाइएको छ ।  मानव बेचबिखन तथा ओसारपसारको समस्या त छँदैछ त्यसमा मानव अङ्ग बेचबिखनको समस्या झन् जटिल बन्दै गएको भनाइ उहाँको छ ।

त्यस्तै, नेपाल प्रहरीका प्रहरी उपरीक्षक किरण वज्राचार्यले मानव बेचबिखनको सञ्जाल र मानव अङ्ग बेचबिखनको सञ्जाल उस्तैउस्तै हुने भएकाले कानुनी कारबाहीमा केही जटिलता आउने गरेको बताउनुभयो ।

‘यस्तो अपराधमा संलग्न व्यक्तिहरू अप्रत्यक्षरूपमा मतियार तथा सहयोगीको रूपमा मात्र संलग्न हुन्छन्, बढीजसो आफन्तलाई नै प्रयोग गराउँछन्’, उहाँले थप्नुभयो, ‘पीडितहरू पनि समाजको डरले खुलेर भन्न सक्दैनन् । ’

नेपाली समाजमा अझै पनि देहव्यापारका लागि महिलामात्र बेचिन्छन् भन्ने भ्रम छ तर अवस्था त्यति मात्र होइन, उहाँले थप्नुभयो, ‘पुरुष मान्छे पनि विक्री भएको घटना सार्वजनिक भएका छन् ।  गरिबी र अशिक्षासँगै सङ्गठित अपराधको सञ्जाल विस्तारै फैलिनु मुख्य कारण पनि हो ।’ बा–आमा तथा आफन्तले कहिल्यै पनि नराम्रो कामका लागि छोरी चेली बेच्दैनन्, प्रहरी उपरीक्षक बज्राचार्यले भन्नुभयो, ‘आफन्तलाई दलालहरूले घुमाउरो शैलीमा प्रयोग गरेका हुन्छन्, पैसाको लोभमा छोरी बेच्न बुबालाई नै प्रयोग गरिदिन्छन् ।’

आर्थिक वर्ष २०७२÷७३ सालमा मानव बेचबिखनका २१२ वटा मुद्दा दर्ता भएको जानकारी दिनुभयो ।  २०७१÷७२ सालमा १८१ थियो ।  प्रहरीको तथ्याङ्कले पनि मानव बेचबिखन तथा मानवअङ्ग बेचबिखनको घटनामा वृद्धि भएको देखाएको छ ।

मिर्गौला विक्री गर्नेहरूको सङ्ख्या काभ्रेमा मात्र तीन सय रहेको अनुमान गरिएको छ ।  नेपालीहरूका लागि मानव अङ्ग विक्री वितरणको मुख्य बजार भारत हो भने मानव बेचबिखनका लागि खाडी मुलुकहरू र अफ्रिका रहेको जनाइएको छ ।

एमएमएसडी नेपालका अध्यक्ष एवम् पत्रकार नेहा शर्माले मानव बेचबिखन र मानव अङ्ग बेचबिखनजस्तो जटिल समस्यालाई नियन्त्रण गर्न सञ्चारकर्मीहरूले सशक्त रूपमा कलम चलाउनुपर्ने बताउनुभयो ।

गोरखापत्र दैनिकमा समाचार छ ।