काठमाडौं–देशमा निर्यात भन्दा आयातको ग्राफ उकालो लागेपछि सरकारले आयात कम गर्ने नीति लिएको छ । सरकारले जारी गरेको निर्यातमा नगद अनुदान कार्यविधि २०७५ लाई कार्यान्वयनमा ल्याउन नेपाल राष्ट्र बैंकले बाणिज्य बैंकहरुलाई परिपत्र गरेको छ ।
अब निर्यातकर्ताले निर्यात प्रयोजनका लागि बैंकिङ कारोबार गर्ने बैंकबाटै नगद अनुदान पाउने भएका छन् । सो व्यवस्था गर्न बाणिज्य बैंकहरुलाई केन्द्रिय बैंकले निर्देशन दिएको छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सोमबार एक परिपत्र जारी गर्दै वस्तु निर्यात तथा सोको भुक्तानी जुन बैंकको कार्यालयबाट भएको हो सोही कार्यालयले मात्र नगद अनुदान उपलब्ध गराउन निर्देशन दिएको हो ।
निर्यातमा नगद अनुदान प्रदान गर्दा भने स्वदेशमै उत्पादन हुने कृषि, वन तथा खानिजन्य वस्तुको हकमा कम्तीमा एक चरणको प्रशोधन प्रक्रिया पुरा गरेको हुनुपर्नेछ ।
यस्तै उत्पादनमा मूल्य अभिवृद्धि कम्तीमा ३० प्रतिशत र ५० प्रतिशत भएको वस्तुले मात्र निर्यातमा नगद अनुदान पाउँनेछन् । मूल्य अभिवृद्धि भन्नाले निर्यात गरिने वस्तु उत्पादन प्रक्रियामा उपयोग भएको स्वदेशी वस्तु तथा सेवाको मात्रा हो ।
सो अनुदान पाउनका लागि निर्यातकर्ताले वस्तुको भुक्तानी परिवर्त्य विदेशी मुद्रामा बैंक दाखिला भएको प्रमाण पेश गर्नुपर्नेछ । तर भारत निर्यातको हकमा भने प्रतितपत्र मार्फत आर्जित भारतीय मुद्रा बैंक दाखिला गरेको प्रमाणपत्र पेश गरेको हुनुपर्नेछ । निर्यात भएको वस्तुको प्रमाणिकरण भने गराउनुपर्नेछ ।
स्वदेशी उतपादनलाई निर्यातमुखी बनाउन र वैदेशिक व्यापारमा देखिएको असन्तुलनलाई कम गर्न निर्यातकर्तालाई अनुदान प्रदान गर्नका लागि निर्यातमा अनुदान गर्ने सम्बन्धी कार्यविधि २०७५ मन्त्रिपरिषदले स्विकृत गरिसकेको छ । यसैको कार्यान्वयनका लागि राष्ट्र बैंकले परिपत्र जारी गरेको हो ।
निर्यातकर्ताले अनुदान कसरी माग गर्ने ? अनुदान चाहने निर्यातकर्ताले कार्यविधिको अनुसूची ४ अनुसार बैंकमा निवेदन दिनु पर्नेछ । निवेदन दिँदा जुन बैंक मार्फत निकासी गर्नको लागि बैकिङ कारोबार गरेको हो सोही बैंकमा दिनुपर्नेछ ।
यसका लागि निर्यातकर्ताले आयात—निर्यात अनुमतिपत्र (एक्जिम कोड) तथा स्थायी लेखा नम्बर र मूल्य अभिबृद्धि कर दर्ताको प्रमाणपत्रको प्रतिलिपी, व्यापारिक बिल बिजक र भन्सार प्रज्ञापनपत्र, वस्तु निर्यात गरेबापत निर्यातकर्ताले प्राप्त गरेको विदेशी मुद्रा बैंक दाखिला भएको प्रमाणपत्र र निर्यातकर्ताले पछिल्लो आर्थिक वर्षको कर चुक्ता गरेको प्रमाणपत्र पेश गर्नुपर्नेछ ।
निर्यातकर्तालाई प्रदान गरिने अनुदान रकम राष्ट्र बैंकमा निर्यातमा नगद अनुदान सोधभर्ना नामक एकल खाता रहनेछ र अर्थमन्त्रालयले सो खातामा आवश्यकता अनुसार अग्रिम जम्मा गर्नेछ ।
कुन वस्तुमा कति प्रतिशत नगद अनुदान ? प्रशोधित चिया, कफी, हस्तकला र काष्ठकलामा वस्तु, छाला र छालाजन्य उत्पादन, हाते कागज र सोबाट बनेको वस्तु, प्रशोधित जडिबुटी तथा सारयुक्त तेल, पत्थर र पत्थररहित गरगहना, अल्लोबाट उत्पादित सामान, मिनरल वटार, बेसार, तरकारी, फुल, मह, अलैची अदुवाको निर्यात मूलयमा पाँच प्रतिशत नगद अनुदान प्राप्त हुनेछ ।
यस्तै स्वदेशमा उत्पादित कपडा, तयारी पोशाक, गलैचार उनीका सामान, च्याङ्ग्रा पश्मिना तथा सोबाट उत्पादित सामान, जुटका उत्पादन, सुन÷चाँदीका गरगहना, औषधी, फेल्ट, पोलिष्टर यार्न निर्यातमा ३ प्रतिशत नगद अनुदान पाइनेछ ।
